گزارش سه گونه جدید نجم طلایی برای فلور عراق

نوع مقاله : سیستماتیک و تنوع زیستی گیاهان

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 دانشیار گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 استادیار گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

10.22092/bot.j.iran.2024.367188.1400

چکیده

جنس نجم ‌طلایی با نام علمیGagea Salisb.  (سوسنیان)، گیاهی چندساله و پیازی است که اعضای آن به طور گسترده در مناطق کوهستانی و زیرآلپی سراسر اوراسیا، جنوب‌غربی آسیا و شمال آفریقا پراکنش دارند. فلور عراق دارای نُه گونه از این جنس است که همگی در استان کردستان عراق، بیشتر در مراتع کوهستانی، نزدیک مناطق ذوب برف، گاهی در جنگل‌های بلوط و مراتع استپی از ارتفاع 500 تا 3000 متری یافت می‌شود.  مطالعه حاضر که به بررسی آرایه‌شناسی جنس Gagea در کردستان عراق پرداخته است، سه گونه از این جنس شامل G. bulbifera (بخش BulbiferaeG. vegeta (بخش Platyspermum) و G. chomutovae (بخش Stipitatae) برای نخستین بار برای فلور عراق گزارش می‌شوند. G. bulbifera با دارا بودن پیاز منفرد روی محور برگ‌های ساقه‌ایی و قاعده‌ای غیرتوخالی و برش عرضی نیم‌دایره‌ای؛ G. vegeta به واسطه گلپوش خطی-سرنیزه‌ای نوک‌دار کشیده، داشتن یک برگ قاعده‌ای و تخمدان تخم‌مرغی و G. chomutovae به خاطر برگ‌های قاعده‌ای بیضوی-واژتخم‌مرغی نوک تیز یا نوک کند، به طول 23-20 سانتی‌متر، با برش عرضی توخالی و چهار برگ ساقه‌ای شناسایی شدند. شرح ریخت‌شناسی دقیق گونه‌ها، تصاویر قسمت‌های مختلف و نقشه پراکنش آن‌ها به همراه کلید شناسایی براساس ویژگی‌های مربوطه نیز ارایه شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Heidarnia, N. & Zarrei, M. 2023. Gagea. Pp. 5–81. In: Assadi, M. & Maassoumi, A.A. (eds), Flora of Iran, Vols. 171–175. Research Institute of Forests and Rangelands Publication, Tehran, Iran.
IPNI.  2024. International Plant Name Index. Available at: http://www.ipni.org.
Levichev, I.G. 1999. The morphology of Gagea Salisb. (Liliaceae) I. Subterranean organs. Flora 194(4): 379–392. DOI: 10.1016/S0367-2530(17)30929-5.
Morton, A. 2004. DMAP, Distribution Mapping Software. Available at: http://www.dmap.co.uk [Accessed 20 Jun. 2011].
Peruzzi, L. 2016. A new infrafamilial taxonomic setting for Liliaceae, with a key to genera and tribes. Plant Biosystems 150(6): 1341–1347. DOI: 10.1080/11263504.2015.1115435.
Peterson, A., Levichev, I.G. & Peterson, J. 2008. Systematics of Gagea and Lloydia (Liliaceae) and infrageneric classification of Gagea based on molecular and morphological data. Molecular Phylogenetics and Evolution 46(2): 446–465. DOI: 10.1016/j.ympev.2007.11.016.
Peterson, A., Harpke, D., Peruzzi, L., Levichev, I.G., Tison, J.M. & Peterson, J. 2009. Hybridization drives speciation in Gagea (Liliaceae). Plant Systematics and Evolution 278: 133–148. DOI: 10.1007/s00606-008-0102-3.
Peterson, A., Harpke, D., Peterson, J., Harpke, A. & Peruzzi, L. 2019. A pre‐Miocene Irano-Turanian cradle: Origin and diversification of the species-rich monocot genus Gagea (Liliaceae). Ecology and Evolution 9(10): 5870–5890. DOI: 10.1002/ece3.5170.
POWO. 2024. Plant of the world online, https://powo.science.kew.org.
Rix, E.M. 1984. Gagea Salisb. Pp. 312–327. In: Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Vol. 8. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Tekşen, M. & Erkul, S.K. 2015. The synopsis of the genus Gagea (Liliaceae) in Turkey. Phytotaxa 230(1): 101–129. DOI: 10.11646/phytotaxa.230.2.1.
Wendelbo, P. 1985. Gagea. Pp. 65–75. In: Guest, E. & Townsend, C.C. (eds), Flora of Iraq, Vol. 3. Ministry of Agriculture of the Republic of Iraq.
Wendelbo, P. & Rechinger, K.H. 1990. Gagea. Pp. 13–57. In: Rechinger, K.H. (ed.), Flora Iranica, Vol. 165. Graz, Austria: Akademische Druck-und Verlagsanstalt.
Zarrei, M. & Zarre, Sh. 2008. A new species of Gagea (Liliaceae) from Iran. Nordic Journal of Botany 23(3): 269–274. 10.1111/j.1756-1051.2003.tb00391.x.
Zarrei, M., Zarre, Sh., Wilkin, P. & Rix, M. 2007. Systematic revision of the genus Gagea Salisb. (Liliaceae) in Iran. Botanical Journal of the Linnean Society 154(4): 559–588. DOI: 10.1111/j.1095-8339.2007.00678.x.
Zarrei, M., Wilkin, P., Ingrouille, M.J. & Chase, M.W. 2010a. Gagea robusta (Liliaceae), a new species from Flora Iranica area. Kew Bulletin 65: 327–336. DOI: 10.1007/s12225-010-9196-1.
Zarrei, M., Wilkin, P., Ingrouille, M.J., Zarre, Sh. & Chase, M.W. 2010b. The systematic importance of anatomical data in Gagea (Liliaceae) from the Flora Iranica area. Botanical Journal of the Linnean Society 164(2): 155–177. DOI: 10.1111/j.1095-8339.2010.01081.x.
Zarrei, M., Wilkin, P., Ingrouille, M.J. & Chase, M.W. 2011. A revised infrageneric classification for Gagea Salisb. (Tulipeae, Liliaceae): insights from DNA sequence and morphological data. Phytotaxa 15: 44–56. DOI: 10.11646/phytotaxa.15.1.6.